لوازم یدکی و قطعات دستگاه کپی شیراز

 

لوازم یدکی و قطعات دستگاه کپی شیراز

دستگاه کپی یک دستگاه ساده و معمولی نیست و از بخش ها و اجزای متفاوتی تشکیل شده است. شناختن هرکدام از بخش های دستگاه کپی برای فردی که دائما با این وسایل کار می‌کند امری ضروری است. گاهی اوقاتی مشکلاتی برای دستگاه پیش می‌آید که فرد می‌تواند به راحتی و بدون نیاز به کارشناس مشکل دستگاه خود را بر طرف کند. در نتیجه چه بهتر که ما خودمان با قطعات این دستگاه عظیم الجثه آشنا باشیم. 

.

قطعات دستگاه کپی ، شامل اجزای گوناگونی می باشد که در این مقاله  به ذکر آن ها خواهیم پرداخت.

به طور کلی دستگاه کپی از اصلی ترین و مهم ترین ماشین ها و دستگاه های اداری به حساب می آید. به وسیله ای که از اسناد و مدارک، تصویری دقیقا شبیه به آن ها تهیه نماید، دستگاه فتوکپی و یا کپی گفته می شود. دستگاه های کپی دارای تنوع بسیار زیادی بوده که هر کدام از آن ها دارای عملکرد و ویژگی های منحصر به فردی می باشند.

همان گونه که اشاره نمودیم، دستگاه کپی وسیله ای به جهت کپی نمودن متون و یا تصاویر می باشد که این وسیله کاربردی در تمامی اداره ها،  شرکت ها و یا حتی در برخی منازل نیز دارای کاربرد می باشد. همچنین این دستگاه ها امروزه بیشتر در مرکز های فنی چاپ و یا خدمات طراحی و… دارای کارایی می باشند. این دستگاه ها متشکل از اجزای گوناگونی بوده که در ادامه به معرفی این قطعات یعنی قطعات دستگاه کپی خواهیم پرداخت. به طور کلی برای اینکه به تعمیرکاری حرفهه ای در زمینه ماشین های اداری تبدیل شویم، لازم است تا ابتدا با دستگاه ها و قطعات مربوط به آن ها آشنا شویم.

Untitled 1 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

دستگاه کپی

همان طور که بدان اشاره نمودیم، یکی از انواع دستگاه هایی که در سیستم اداری تمامی کشور ها دارای کاربرد زیادی می باشد، دستگاه کپی است. چرا که به طور کلی تهیه رونوشت و یا کپی ای از یک سند امری بسیار ضروری و واجب است. از این رو معمولا خریداران این دستگاه در تلاش هستند تا دستگاهی با کیفیت بسیار بالا قطعات دستگاه کپی مناسبی را خریداری نمایند.

خرید و تهیه محصولی با کیفیت نمی تواند دلیل بر کارکرد صحیح آن دستگاه باشد و از این رو نیاز است تا کاربران این دستگاه اطلاعاتی را در رابطه با قطعات این دستگاه کسب نمایند و اصول و قوانین مرتبط با آن را رعایت کنند. چرا که اگر این مساله مورد توجه کاربران قرار نگیرد، ممکن است تا باعث استهلاک زود هنگام قطعات دستگاه کپی و یا خرابی آن ها شود.

%D8%BA 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

فرایند فتوکپی

قبل از آشنایی با قطعات دستگاه کپی، بهتر است تا با نحوه کار با این دستگاه کمی اطلاعات کسب کنیم. کپی گرفتن یکی از روش های نسخه برداری می باشد که اساس آن به صورت زیر است:

در این فرایند، در ابتدا بر روی غلتک نواری موجود و یا استوانه درام، بار الکتریسته ی یکنواختی پخش می شود. سطوح این غلتک ها به وسیله هادی نوری پوشیده می باشد. کپی به وسیله نور شدیدی که از کاغذ موجود بر روی شیشه دستگاه کپی، عبور می نماید. قسمت های سفید کاغذ به راحتی نور را منعکس کرده و سپس آن قسمت از سطح باردار استوانه درام خنثی خواهد شد.

دقت کنید که قسمت های تیره سطوح کاغذ قادر به انعکاس نور نمی باشند و یا به عبارتی دیگر نور را جذب می نمایند، از این رو قسمت هایی با بار منفی بر روی درام باقی خواهد ماند.
یکی از لوازم و قطعات دستگاه کپی، پودر تونر می باشد که درون دستگاه قرار می گیرد. پودر تونر با بار مثبتی شارژ شده و به بار های منفی موجود بر روی استوانه درام می چسبند. در نتیجه بخش هایی از آن پودر تونر را جذب می نمایند.

ان قسمتی که بر روی استوانه درام، الکتریسیته ساکنی ایجاد می شود، کاغذ سیاه می باشد. اما قسمتی که سفید است الکتریسیته را ایجاد نکرده و تصویری از مدرک بر روی آن شکل خواهد گرفت. هنگامی که ذرات نرم پودر تونر از استوانه درام جدا و جذب کاغذ شد، به وسیله گرما به سطح کاغذ چسبیده و در نهایت اولین کپی ایجاد خواهد شد.

%D9%81 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

آشنایی با قطعات دستگاه فتوکپی

حال نوبت آن است تا با برخی از اصلی ترین قطعات دستگاه کپی آشنا شویم. تا پایان مقاله با ما همراه باشید.

دکمه و یا کلید پاور

Power switch و یا کلید خاموش و روشن، همان گونه که از نام آن مشخص است، قطعه ای به منطور خاموش و روشن کردن دستگاه کپی می باشد. در واقع این کلید، کلید برق اصلی دستگاه کپی می باشد و دستگاه کپی تنها به وسیله این دکمه خاموش و روشن می شود. پاور سوییچ نوعی کلید الاکلنگی(seesaw switch)  می باشد که تنها دو حالت قطع و وصل را دارا می باشد.

%D9%82 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

سرپوش اسناد و یا orginal cover

به طور کلی به جهت انجام عملکرد صحیح و کارآیی بهتر دستگاه کپی در هنگام اسکن اسناد، از قطعه ای از قطعات دستگاه کپی به نام سرپوش و یا کاور استفاده می شود. این قطعه، قطعه ای متحرک می باشد. به این صورت که برای کپی برداری از اسناد و یا تعمیرات دستگاه فتوکپی باید سرپوش و یا کاور را بالا برده و سپس اسناد را بر روی شیشه دستگاه قرار داده و در آخر سرپوش را بر روی سند مورد نظر قرار دهیم.

میز اسناد و یا orginal table

صفحه شیشه ای در قسمت بالایی دستگاه کپی قرر دارد که محل قرار دادن اسناد می باشد، این صفحه شیشه ای، میز اسناد نام دارد. همچنین در قسمت چپ این صفحه شیشه ای محل قرار دادن سایز های گوناگونی از کاغذها مشخص می باشد. سمت چپ وسط این صفحه شیشه ای، علامتی به شکل مثلث قرار دارد که وسط سند باید در مقابل آن قرار گیرد. همچنین دقت کنید که به منظور اسکن سند و شروع کپی برداری باید که سند مورد نظر بر روی این صفحه شیشه ای اسناد قرار گیرد.

%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D8%AA %D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87 %DA%A9%D9%BE%DB%8C 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

سینی خروجی کاغذ و یا paper tray

از دیگر قطعات دستگاه کپی سینی خروجی کاغذ می باشد که اسناد کپی شده پس از کپی برداری از این محل خارج شده و بر روی این سینی قرار می گیرد.

ضامن آزاد کننده کاست و یا grip

به منطور بیرون کشیدن کاست کاغذ و همچنین در هنگام تعمیر دستگاه کپی، نیاز به گرفتن ضامن آزاد کننده کاست می باشد. به این صورت که باید آن را به ببالا هل داد و سپس بیرون کشید. با این کار می توان کاغذ را درون آن قرار داد.

قطعه راهنمای تغذیه دستی و یا manual feed orginal guide

در هنگام قرار دادن کاغذی به صورت تک برگ از دستگاه کپی در محل تغذیه، باید تا ابتدا صفحه متحرک و یا راهنمای تغذیه را با توجه به اندازه کاغذ تنظیم نمود.

%D9%82%D9%82 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

سینی تغذیه دستی و یا manual feed tray

از دیگر قطعات دستگاه کپی، سینی تغذیه دستی می باشد که نام دیگر آن Bypass و یا تک برگ می باشد. به طور کلی اگر که بخواهید به صورت تک برگی کپی برداری نمایید، باید که کاغذ سفید را بر روی این سینی قرار دهید.

سینی کاغذ و یا paper tray

این قسمت معروف به کاست می باشد که کمی قبل در رابطه به آن اشاره نمودیم. در واقع اگر که تصمیم داشته باشیم بیش از یک برگ کپی بگیریم، باید کاغذ سفید را در این قسسمت قرار دهیم. به عبارتی دیگر کاست و یا سینی کاغذ، محل ذخیره کاغذ برای کپی محسوب می شود.

%DA%AF 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

قطعات داخلی دستگاه کپی

به طور کلی دستگاه کپی دارای قطعات و اجزای گوناگونی می باشد که در هنگام آزاد نمودن ضامن رها کننده، بخش بالایی دستگاه از بخش پایینی آن جدا شده و در میان آن ها فضایی ایجاد می شود. از طریق این فضا می توان به بخش داخلی قطعات دستگاه کپی دسترسی پیدا کنیم. حال بهتر است تا کمی با این قطعات داخلی آشنا شویم.

پنل اپراتوری و یا operation panel

این قسمت مربوط به کنترل نمودن دستگاه و همچنین تعمیرات اصلی دستگاه کپی می شود. همچنین نشانگر ها و کلید ها واقع در این پنل از دستگاه کپی می باشند.

%D9%84 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

درپوش جلویی دستگاه کپی و یا front cover

این بخش زمانی کاربرد دارد که بخواهیم به برخی از دیگر قطعات دستگاه کپی دسترسی پیدا کنیم و یا هنگام سرویس نمودن و درآوردن کاغذ گیر کرده از دستگاه. به این صورت که در این مواقع باید این درپوش را باز کرد. فراموش نکنید که این درپوش تنها در هنگام استفاده نکردن از دستگاه باید باز شود. اگر که در هنگام کپی برداری این درپوش را باز نمایید، دستگاه کپی بلافاصله خاموش می شودو ممکن است که کاغذ در دستگاه گیر کند.

قطعات مکانیکی دستگاه کپی

اجزای مکانیکی در هنگام کپی گرفتن از یک سند دارای عملکرد مستقیمی می باشند. اگر چه که قطعات مختلفی در این بخش مکانیکی به کار رفته است، اما نوع عملکرد کاری تمامی این قطعات مکانیکی می باشد. در واقع این قسمت ها دارای ارتباط  کاری نزدیکی با یکدیگر می باشند.

%D9%87 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

یونیت تغذیه کننده کاغذ و یا paper feeding unit

این یونیت تغذیه متشکل از دو بخش اصلی می باشد که عبارتند از:

محل تغذیه کاغذ:

این محل نیز در دستگاه کپی متشکل از دو قسمت تک برگ و چند برگ می باشد.

کاغذ کش:

این بخش از قطعات دستگاه کپی موظف به انتقال کاغذ ها می باشد که شامل سه بخش کاغذ کش ورودی، کاغذ کش داخلی و کاغذ کش خروجی می باشد.

یونیت ظهور و یا development unit

این یونیت نیز شامل دو قسمت پودر تونر و دولوپر می باشد. در واقع در این یونیت دولوپر و یا پودر سنگین موظف به انتقال پودر تونر بر روی سطوح استوانه درام می باشد. به این صورت که در ابتدا باید تونر با دولوپر ترکیب گردد. مخزن و یا تانک دولوپر در بالای تانک پودر تونر قرار می گیرد.

%D8%B3 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی
یونیت ترانسفر و یا transfer charger unit

از دیگر قطعات دستگاه کپی یونیت ترانسفر می باشد که موظف به انجام عمل انتقال پودر تونر از روی سطوح استوانه درام بر روی کاغذ می باشد.

هیتر و یا fusing

پخش نمودن پودر تونر بر روی سطوح کاغذ در این بخش یعنی هیتر و هیتر فیوزینگ به انجام می رسد. در واقع این بخش، آخرین بخشش از به تصویر کشیدن می باشد.

اپتیک و یا optic

در میان قطعات دستگاه کپی، این قطعه در زیر صفحه شیشه ای قرار می گیرد. اپتیک نخستین مرحله از تشکیل تصویر به شمار می رود.

یونیت شارژ و یا charger unit

این قطعه موظف به باردار نمودن و یا فعال کردن استوانه درام بوده و در بخش بالایی استوانه درام قرار می گیرد که با باز نمودن در بخش جلویی قابل مشاهده می باشد.

%D9%82 1 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

استوانه درام و یا drum

درام لوله ای استوانه ای شکل به رنگ زرشکی می باشد که تصویر کپی شده در ابتدا بر روی آن تشکیل می شود.

قطعات الکترونیکی دستگاه کپی

به طور کلی تمامی حرکات و کنترل بر تمامی قسمت های مکانیکی در دستگاه کپی به وسیله سیستم الکترونیکی انجام می گیرد. این قطعات شامل چند بخش می باشند که عبارتند از:

%D9%84%D9%84%D9%84 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

برد های الکترونیکی و یا electronic boards

برد های الکترونیکی دارای دو وظیفه اساسی و مهم می باشند که عبارت است از:

۱-کنترل نمودن قطعات دستگاه کپی و یا قسمتی از دستگاه

۲-تغذیه و لتاژ دهی قطعات دستگاه کپی و یا قسمتی از دستگاه فتوکپی

هر بخش و یا یونیت در دستگاه کپی ممکن است  که به وسیله برد الکترونیکی ای مورد کنترل قرار گیرد. از اصلی ترین و مهم ترین این برد ها عبارتند از:

  • برد اصلی و یا main board
  • برد تغذیه و ولتاژ و یا high voltag board که در دو نوع موجود است:
  1. Ac board
  2. Dc board

این برد ها هر کدام بر حسب محل استقرار خود دارای عملکردهای متفاوتی می باشند.

%DB%8C 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

سنسور ها و سوئیچ ها

این قطعات دستگاه کپی، نوعی حسگر الکتریکی می باشند که بر حسب وظایف خود در دستگاه، قادر به رساندن اطلاعات خبری به برد های الکترونیکی دستگاه کپی می باشند. برد های الکترونیکی نیز موظف به اجرای برنامه های از پیش تعیین شده ای می باشند. در واقع سنسور ها در قسمت های مختلفی از  دستگاه کپی موجود هستند که هر کدام از آن ها دارای وظایف خاصی می باشند.

موتور های الکتریکی و یا Electronic motors

موتورهای الکتریکی موظف به حرکت قسمت ها و قطعات دستگاه کپی می باشد و کاملا تک فاز بوده و به طور کلی به دو نوع ذغال دار و بدون زغال تقسیم می شود. کلاچ ها و سلونوئیدها نیز از قطعات الکترومکانیکی محسوب شده و یک جریان الکتریکی فعال شده و حرکت مکانیکی ای را به اجرا در می آورد.

%D9%84%D9%84 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

آموزش تعمیرات دستگاه کپی

پس از آشنا شدن با قطعات مختلف دستگاه کپی، حال نوبت آن است که تا حدودی به آموزش تعمیرات بپردازیم. به منظور آغاز تعمیر دستگاه فتوکپی لازم است تا با موارد زیر آشنا باشیم و هر کدام را به خوبی تمرین نماییم. لوازم مورد نیاز به منظور تعمیر دستگاه کپی نخستین چیزی می باشد که فرد تعمیرکار دستگاه کپی باید از آن مطلع باشد. پس از آن بهتر است تا به شناختن اصطلاحات این حرفه بپردازیم.

%D9%81 1 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

اصطلاحات موجود در آموزش قطعات دستگاه کپی

Automatic Document Feeder  و یا ADF

منبع تغذیه‌ كننده اتوماتیک سند، وسیله‌ ای می باشد كه برخی از نسخه ‌های اصلی را نگهداری نموده و به صورت اتومات آن ها را به منظور اسكن و یا كپی بر روی صفحه شیشه ای نور‌ دهنده ارسال می نماید. در تعمیرات دستگاه کپی این بخش بسیار حائز اهمیت می باشد.

Automatic Exposure Control

عملكرد كنترل اتوماتیک نور دهی، به صورت اتوماتیک مقدار نور مورد نیاز به منظور تابیدن بر نسخه اصلی را تنظیم می نماید. به عنوان نمونه: بر روی كاغذ های رنگی و یا نسخه‌ های اصلی ولی با كیفیت پایین

Automatic Power Save Mode

با گذر 90 ثانیه از عدم انجام فرایند كپی، دو حالت Power Off و Sleep Mode برای كاربران ایجاد خواهد شد.

%D9%81%D9%81%D9%81 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

 Automatic Start

شروع اتوماتیک به كاربران دستگاه کپی این امكان را فراهم می سازد تا كه دستورات و یا عملیات كپی را در هنگام warm up وارد نماید. پس از اینكه warm up كامل شود، عمل كپی كردن به صورت اتوماتیک و بدون دستکاری نمودن قطعات دستگاه کپی انجام می پذیرد.

Black and White Reverse

در این اصطلاح نواحی تیره و روشن کاغذ را به منظور ایجاد تصویر های سایه روشن تغییر خواهد داد.

Cartridge Exchange Program

به طور عموم دستگاه های کپی دارای سیستم های كارتریجی بوده كه به راحتی قابل تعویض هستند.

%D9%81%D9%81%D9%81%D9%81%D9%81 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

Continuous Copier

قابلیت انجام فرایند های كپی‌ متوالی و بدون اینكه فرد  پس از انجام هر بار كپی مجبور به فشردن دكمه Start باشد. تعداد كپی‌ های متوالی در مدل های مختلف دستگاه های کپی با یکدیگر متفاوت می باشد.

Continuous Mode

این عملکرد، دستگاه کپی را قادر می ‌سازد که تا هنگامی كه كاغذ های موجود در دستگاه کپی به پایان برسند،  به فرایند كپی گرفتن ادامه دهد.

Copy Size

این اصطلاح بیانگر میزان حداكثر و حداقل محدوده كپی و همچنین اندازه كاغذی می باشد كه دستگاه كپی قادر است تا آن را مورد استفاده قرار دهد.

CPM

‍Copies Per Minute  به معنای تعداد كپی در هر دقیقه می باشد.

%D9%84 1 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

Developer

جسمی می باشد كه پودر تونر را در واحد دولوپر نگهداری می نماید. با ایجاد اصطحکاکی در دولوپر، ذرات پودر تونر دارای بار منفی شده كه در نهایت باعث جذب شدن توسط استوانه درام دارای بار مثبت می ‌شوند.

Development

این اصطلاح بیانگر پروسه ‌ای می باشد كه ضمن آن پودر تونر بر تصویر روی استوانه درام هادی نور به كار‌ برده می ‌شود.

Development System

امروزه درمیان قطعات دستگاه کپی دو نوع development system در دستگاه های کپی شخصی و یا رومیزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. Dual Component كه در آن از وسیله ای به نام برس مغناطیسی استفاده می‌ شود  و Mono Component كه در آن نوعی چرخنده مغناطیسی مورد استفاده قرار می گیرد.

Digital Copier

دستگاه کپی دیجیتال، ردیفی از سنسور ها را كه تصویر اسناد را اسكن می نماید، مورد استفاده قرار داده و در نهایت آن را برای پروسه دیجیتال آماده خواهد کرد.

8 1 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

Drum

درام در واقع قلب دستگاه كپی می‌ باشد كه تصویر بر روی آن شكل خواهد گرفت. این قطعه از قطعات دستگاه کپی، شامل هسته ای آلومنیومی همراه با چندین لایه از ماده حساس به ذرات باردار و نور همچون سلنیوم یا ماده ای با ساختار آلی است.

Dual Page Copy

این اصطلاح به معنای کپی به صورت اتومات از دو صفحه روبروی هم می باشد.

Edge / Center Erase

در این فرایند، نواحی اطراف لبه خارجی اسناد پاک می شود. این فرایند برای كپی گرفتن از كتاب مفید می باشد.

Electronic Storing –  E-Store

ذخیره الكترونیكی این امکان را برای شما فراهم می سازد كه گروه اسناد كامل ‌شده را بدون واحد حجیم منظم‌ كننده، به طور ساده‌ تری فراهم سازید. Offset Stacking نیز هر گروه كامل پرینت ‌ها و یا كپی‌ ها را با سینی اسناد داخلی جدا خواهد کرد.

%DA%A9%DA%A9 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

Energy Save Mode

این ویژگی نوعی صرفه‌ جویی در مصرف انرژی می باشد كه پس از انجام كپی و اتمام زمان Preset، قطعات دستگاه كپی به صورت اتومات در وضعیت standby قرار گرفته که باعث می‌ شود تا برای انجام كپی بعدی نیازی به زمان warm-up مجدد نباشد.

Enlargement

این اصطلاح به معنای قابلیت افزایش اندازه تصویر نسخه های اصلی بر روی نسخه كپی ‌شده، می باشد.

Fiber Optics

Fiber Optics  كه لایه‌ های فیبری Lucite به‌هم ‌فشرده است و به منظور تشكیل تصویر نور را به استوانه درام انتقال می دهد، در برخی از انواع دستگاه های کپی به کار می روند. Optic های فیبری نسبت به لنزهای اپتیكال دارای قیمت پایین تری بوده و به صورت ساده ‌تری تولید می‌ شوند.

First Copy Time

تایم مورد نیاز از هنگام فشار دكمه Start تا هنگامی كه نخستین كپی به سینی خروجی برسد.

%D9%87%D9%87%D9%87 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

Fusing

پروسه ‌ای می باشد كه به منظور چسباندن دائمی ذرات پودر تونر به كاغذ كپی انجام خواهد گرفت. به طور کلی گرما و فشار ایجاد شده توسط لامپی گرم‌ شده درون دو roller  انجام می پذیرد.

(Graphical Device Interface (GDI

این پروسه برای قطعات دستگاه كپی این امكان را فراهم می سازد تا به عنوان پرینتر عمل نمایند.

%D9%81 2 300x300 - آشنایی با اجزا و قطعات دستگاه کپی

Manual / Multi Bypass

برای کاربران این امکان را فراهم می سازد كه بدون نیاز به تعویض سینی‌ ها و یا كاست‌ های كاغذ، بر روی دو گروه كاغذ متفاوت كپی گرفته شود. همچنین برای فرایند كپی دورو نیز به كار برده می ‌شود..

لوازم یدکی و قطعات دستگاه کپی را از کپی تک بخواهید.

 

معرفی شیراز :

شیراز (دربارهٔ این پرونده آواکلان‌شهری در ایران و مرکز استان فارس در جنوب کشور است. جمعیت کلان‌شهر شیراز بر اساس سرشماری سال ۱۴۰۰، بالغ بر ۱٬۹۵۵٬۵۰۰ تن بوده‌است که بر این اساس، شیراز چهارمین شهر بزرگ و پرجمعیت ایران و پرجمعیت‌ترین شهر جنوب کشور به‌شمار می‌رود.

شیراز در بخش مرکزی استان فارس، در ارتفاع ۱۴۸۶ متر از سطح دریا و در منطقهٔ کوهستانی زاگرس واقع شده و آب و هوای معتدلی دارد. این شهر از سمت غرب به کوه دراک، از سمت شمال به کوه‌های بمو، سبزپوشان، چهل‌مقام و باباکوهی (از رشته‌کوه‌های زاگرس) محدود شده‌است.

بلدیهٔ شیراز در سال ۱۲۹۰ خورشیدی، در زمان استانداری مهدی‌قلی هدایت تأسیس شد. شهرداری شیراز به ۱۱ منطقهٔ مستقل شهری تقسیم شده و جمعاً مساحتی بالغ بر ۲۴۰ کیلومتر مربع را شامل می‌شود. نام شیراز در کتاب‌ها و سندهای تاریخی، با نام‌های مختلفی نظیر: «تیرازیس»، «شیرازیس» و «شیراز» به ثبت رسیده‌است. محل اولیهٔ این شهر در محل قلعهٔ ابونصر بوده‌است. شیراز در دوران بنی‌امیه به محل فعلی منتقل می‌شود و به بهای نابودیِ اصطخر — پایتخت قدیمیِ فارس — رونق می‌گیرد. این شهر در دوران صفاریان، بوییان و زندیان، پایتخت ایران بوده‌است.

شیراز از دیرباز به واسطهٔ مرکزیت نسبی‌اش در منطقهٔ زاگرس جنوبی و واقع‌شدن در یک منطقهٔ به نسبت حاصل‌خیز، محلی طبیعی برای مبادلات محلی کالا بین کشاورزان، یک‌جانشینان و عشایر بوده‌است. همچنین این شهر در مسیر راه‌های تجاری داخل ایران به بندرهای جنوب مانند بندرعباس و بندر بوشهر قرار گرفته‌است. شیراز به سبب جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی فراوان، همواره گردشگران بسیاری را به سوی خود فرامی‌خواند. بیشینه مردم شیراز فارسی‌زبان هستند و به لهجهٔ شیرازی سخن می‌گویند.

نام

اولین اشاره به نام شیراز، بر روی لوح‌های گلی ایلامی به ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد که در ژوئن ۱۹۷۰ در هنگام کندن زمین برای ساخت کوره آجرپزی، در گوشهٔ جنوب غربی شهر یافت شده‌است. لوح‌های نوشته شده در ایلام قدیم به شهری به نام تیرازیس اشاره دارد.[۵] با توجه به آواشناسی چنین برداشت می‌شود: تیراسیس یا سیراسیس، این اسم از نام سیراجیس در فارسی قدیم، گرفته شده‌است که بر اثر تغییر منظم صداها در زبان فارسی مدرن به شیراز تغییر نام داده‌است. نام شیراز بر روی سفال‌های پیداشده از ویرانه‌های دورهٔ ساسانی در سدهٔ دوم پس از میلاد نیز، رویت شده‌است. بر اساس نوشته‌های برخی از نویسندگان بومی، با توجه به شاهنامه، نام شیراز از نام پسر سومین شاه جهان یعنی تهمورث مشتق شده‌است.[۶] در کاوش‌های باستان‌شناسی در تخت جمشید، به سرپرستی جورج کامرون در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، به پیدایش خشت‌نبشته‌هایی ایلامی انجامید که بر روی چند فقره از آن‌ها به قلعه‌ای به نام «تیرازیس» یا «شیرازیس» اشاره شده‌است.[۱][۷] همچنین مهرهایی مربوط به اواخر ساسانی و اوایل اسلام در محل قصر ابونصر یافت شده‌است که حاوی نام «شیراز» است.[۸] ابن حوقل، جغرافی‌دان مسلمان سدهٔ چهارم هجری، وجه تسمیهٔ شیراز را شباهت این سرزمین به اندرونِ شیر می‌داند؛ چرا که به قول او عموماً خواروبار نواحی دیگر بدان‌جا حمل می‌شد و از آن‌جا چیزی به جایی نمی‌بردند. براساس تحقیقات تدسکو، شیراز به معنای مرکز انگور خوب است. هرچند این نظر توسط پژوهشگران دیگر مانند بنونیست و هنینگ رد شده‌است.[۹]

پیشینه

نقشه شیراز قدیم
نمایی از سر در قصر ابونصر (۱۳۱۰–۱۳۱۲).

از دیدگاه تاریخی

طبق تاریخ ایران، چاپ دانشگاه کمبریج، «سکونت دایمی در محل شهر شیراز شاید به دوران ساسانی و حتی پیش از آن برسد. اما اولین اشاره‌های معتبر در مورد این شهر به اوایل دوران اسلامی بر می‌گردد.»[۱۰] به نوشته دانشنامهٔ اسلامی نیز شیراز شهری است بناشده در دوران اسلامی در محلی که از زمان ساسانی یا احتمالاً پیش از آن سکونت‌گاه دایمی انسان بوده‌است.[۱۱]

به گفتهٔ شاپور شهبازی در دانش‌نامهٔ ایرانیکا «این ادعا که شیراز اردوگاه مسلمانان بوده تا این‌که برادرزاده یا برادر حجاج ابن یوسف آن را در سال ۶۹۳ پس از میلاد به شهر تبدیل کرد، اثبات نشده‌است.»[۱۲]

جان لیمبرت، چنین جمع‌بندی می‌کند که هر چند تاریخ‌نگاران اسلامی بر این عقیده هستند که شیراز در سدهٔ اول هجری توسط عبدالملک مروان بنیان نهاده شده‌است، اما باید دانست که شهری با نامی نزدیک به نام شیراز پیش از اسلام در محل یا نزدیک شهر وجود داشته‌است که نام خود را به شهر فعلی شیراز داده‌است. خصوصاً با توجه به اشاره‌ای که حمدالله مستوفی داشته‌است.[۸] مستوفی در نزهت‌القلوب (۷۴۰ ق) معتبرترین روایت را این می‌داند که شهر شیراز را محمد برادر حجاج ابن یوسف به زمان اسلام تجدید عمارتش کرد. حمدالله مستوفی روایت دیگری هم آورده‌است که تجدید بنا بر دست عم‌زادهٔ حجاج محمد بن قاسم بن ابی عقیل صورت پذیرفته‌است.[۱۳] آثاری عیلامی (شامل یک سه‌پایه برنزی) مربوط به هزارهٔ دوم پیش از میلاد در جنوب شرقی شیراز یافت شده‌است. همچنین در تعدادی لوح‌های عیلامی مکشوفه در پارسه (تخت جمشید) به کارگاه‌های مهمی در تی/شی-را-ایز-ایز-ایش (تیرازیس یا شیرازیس) اشاره می‌کند که بی‌شک همان شیراز امروزی است.[۱۲]

لیمبرت، شهبازی و آرتور آربری هر سه فهرستی از نشانه‌های متعددی از سکونت دایم در دشت شیراز و اطراف محل کنونی شیراز در دوران پیش از اسلام را ذکر کرده‌اند. مانند نگاره‌های سنگی مربوط به اوایل ساسانی، اشارات موجود به دو آتشکده (به نام‌های هرمزد و کارنیان) و قلعه‌ای باستانی به نام شاه موبد و آثار کشف‌شده در قلعهٔ ساسانی در محل فعلی قصر ابونصر.[۸][۱۲][۱۴]

شهبازی می‌گوید که شواهد بالا چنین می‌نمایاند که شیراز تا پایان دورهٔ ساسانی شهری با جمعیتی عمده و احتمالاً مرکزی اداری بوده‌است.[۱۲] آرتور آربری چنین نتیجه می‌گیرد که بزرگی شیراز به هر اندازه بوده، این شهر در زمان داریوش زیر سایهٔ پارسه و پس از حملهٔ اسکندر مقدونی زیر سایهٔ شهر همسایه استخر بوده‌است.[۱۴]

همچنین نام شیراز همراه بخش اردشیر خوره دوره ساسانی به مرکزیت فیروزآباد ذکر شده‌است و شیراز جزئی از آن بوده‌است.[۸][۱۴] اردشیر خوره یکی از پنج بخشی بوده‌است که استان فارس ساسانیان را تشکیل می‌داده‌است.[۱۴] این اطلاعات در مهرهای ساسانی مربوط به اواخر ساسانی و اوایل دوران اسلامی کشف شده در محل قصر ابونصر در شرق محل کنونی شهر شیراز به‌دست آمده‌است و لیمبرت چنین پیشنهاد می‌نماید که استحکامات موجود در محل قصر ابونصر همان قلعه تیرازیس یا شیرازیس یاد شده در لوح‌های عیلامی پارسه است و بعدها پس از آن‌که شهر فعلی شیراز در نزدیک این قلعه بنیان نهاده شده، این شهر نام خود را از این قلعه در حوالی شهر به یادگار گرفته‌است.[۸]

باستان‌شناسان موزهٔ متروپولیتن نیویورک نیز با توجه به نتایج حفاری‌های خود در محل قصر ابونصر، این استحکامات و احتمالاً روستاهای اطراف را به عنوان محل شیراز پیش از اسلام پیشنهاد می‌کنند. آن‌ها گفته‌های بلخی در سده ۱۲ را نقل می‌کنند که می‌گوید: در محلی که شیراز کنونی وجود دارد، منطقه‌ای بوده‌است با چند قلعه در میان دشتی باز. آنان در مورد داستان بنیان نهاده‌شدن شهر جدید شیراز و انتقال آن به محل جدید چنین نظر می‌دهند که انتقال یک شهر در بسیاری جاهای دیگر مانند نیشابور و قاهره نیز اتفاق افتاده‌است. در این حالت پس از تحولات یا تغییراتی سیاسی، شهر به محلی در نزدیکی شهر قدیم منتقل شده و شهر قدیمی رها گشته تا به شهری حاشیه‌ای یا تلی از خرابه تغییر پیدا کند.[۱۵]

در اسطوره‌ها و روایات سنتی

طبق روایتی سنتی بنای شیراز توسط تهمورث، از پادشاهان پیشدادی صورت گرفت و با گذشت زمان این شهر رو به ویرانی گذاشت.[۱۴][۱۶] همچنین طبق روایت سنتی دیگری در محل شهر شیراز شهری به نام فارس بوده‌است که برگرفته از نام فارس پسر ماسور، پسر شِم، پسر نوح است.[۱۴]

تصرف فارس توسط مسلمانان

استان فارس ساسانیان شامل استان فارس، یزد، حاشیه خلیج فارس و جزایر آن و بخشی از خوزستان کنونی بود، و طی حملات اعراب بین سال‌های ۶۴۰–۶۵۳ میلادی که از بصره سازمان‌دهی می‌شد به تسخیر درآمد. در آن زمان در محل شیراز کنونی شهری نبود.[۸] اما قلعه‌هایی در حوالی شیراز کنونی وجود داشت که در سال ۶۴۱ میلادی به تسخیر اعراب درآمد.[۱۷] در طی این دوران اعراب حملات متعددی از محل این قلعه به استخر تدارک دیدند. استخر، پایتخت فارس تا سال ۶۵۳ میلادی مقاومت کرد. «شهر اصلی فارس، استخر، پیوندهایی نزدیک با سلسله ساسانی و دین زردشتی داشتند. حکمرانان عرب می‌خواستند که مرکزی رقیب و اسلامی در قلمرو تازه فتح شده خود درست کنند.» هنگامی که اعراب شهر شیراز را بنیان نهادند، شهر را به‌گونه‌ای بنیان گذاشتند که بزرگ‌تر از اصفهان باشد.[۸]

شهبازی می‌نویسد که به سبب قرار داشتن شیراز در محل تلاقی راه‌های منتهی به یزد، کرمان، خوزستان، اصفهان و خلیج فارس، شیراز به پایگاه (سپاه مسلمانان) در فارس و مقر دولت و کارگزاران ارشد نظامی و اداری تبدیل شد و برای دو سده محل استقرار فرمانداران عرب فارس بود.[۱۲] هرچند تا دو سده شیراز زیر سایه شهر رقیب، استخر بود. اما به تدریج با اسلام آوردن ایرانیان و انحطاط شهر استخر، اهمیت شهر استخر به شیراز منتقل شد. از این دوران اطلاعات کمی در دسترس است ولی مشخص است که تا سده نهم میلادی شیراز دارای مسجد جامع نبوده‌است؛ یعنی تا زمانی که صفاریان شیراز را پایتخت حکومت خود قرار دادند.[۸]

آل بویه تا صفویان

سکه‌ای مربوط به شیراز در دوران مغول

در سده چهارم و پنجم هجری قمری سلسلهٔ آل بویه فارس، شیراز را به پایتختی برگزیدند و مساجد، قصرها، کتابخانه و کانال آب‌رسانی از رودخانه کر در آن بنا نمودند. در این دوران شیراز به بزرگ‌ترین شهر استان فارس (شامل یزد و سواحل شمالی خلیج فارس) تبدیل شده بود. آل بویه پیرو شیعه ۱۲ امامی بودند و شیعه را تبلیغ نموده و مراسمی مانند محرم و عید غدیر را پاس می‌داشتند. با این‌حال آل بویه سیاست‌مدارا و پذیرا بودن با سایر مذاهب مانند اهل سنت را در پیش داشتند. در زمان آن‌ها غیر مسلمانان مانند زردشتی‌ها مجبور نبودند که علامت مشخص‌کننده به تن داشته باشند یا در محله‌های خاصی زندگی کنند. در زمان آل بویه بازار شهر در هنگام جشن مهرگان و نوروز نورانی می‌شد و هنگامی که در سال ۳۶۹ هجری مصادف با ۹۸۰ میلادی مسلمانان شیراز علیه زرتشتیان به اغتشاش پرداختند، عضدالدوله لشکری برای تنبیه اغتشاش‌کنندگان به شیراز فرستاد.[۸]

اتابکان فارس (سَلغُریان) از نیمهٔ سدهٔ ۶ هجری (۱۲ میلادی) بر شیراز مستولی شدند. در دورهٔ آن‌ها شیراز شکوفا شد و بناهای متعددی نظیر مدرسه، بیمارستان، بازار اتابک ساخته شد. به تدبیر اتابکان در حمله چنگیز خان مغول، شیراز از تخریب و قتل‌عام در امان ماند چرا که حکمرانان سلغری، ابوبکر بن سعد به پرداخت مالیات به مغولان رضایت دادند. آخرین حکمران اتابک اَبِش بنت سعد بود که به همسری پسر هلاکوخان مغول درآمد. مهریه او بخشش خراج شیراز بود و بدین ترتیب اتابکان فارس در سال ۶۸۵ هجری (۱۲۸۷–۱۲۸۶ میلادی) منقرض شد.[۱۱] شیراز همچنین از قتل‌عام تیمور نیز در امان ماند زیرا شاه شجاع مظفری، فرماندار فارس تسلیم شد.[۱۸] در سده سیزدهم میلادی، شیراز مرکزی پیشرو در علم و هنر بود. به‌خاطر تشویق حاکمان و وجود دانشمندان و هنرمند، این شهر توسط جغرافی‌دانان قدیمی دارالعلم نامیده می‌شد.[۱۸]

۵
از ۵
۷ مشارکت کننده

دسته بندی ها

جستجو در مقالات

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش

سبد خرید